Warning: include(//wp-includes/SimplePie/inc.php): failed to open stream: No such file or directory in /wp-config.php on line 2

Warning: include(//wp-includes/SimplePie/inc.php): failed to open stream: No such file or directory in /wp-config.php on line 2

Warning: include(): Failed opening '//wp-includes/SimplePie/inc.php' for inclusion (include_path='.:/:/usr/local/php56/lib/pear') in /wp-config.php on line 2
Przyczyny i motywy ucieczek nieletnich z placówek opiekuńczych i wychowawczych. – Niedostosowani.pl

Przyczyny i motywy ucieczek nieletnich z placówek opiekuńczych i wychowawczych.

Umieszczenie dziecka/ nastolatka ( zgodnie z decyzją sądu) w placówce opiekuńczej bądź wychowawczej często dokonywane jest wbrew jego woli. Strach przed nieznanym, brak akceptacji skierowania do instytucji, tęsknota na bliskimi, bunt wobec świata dorosłych wpłynąć mogą na podjęcie decyzji o ucieczce.

Wg Lipki najczęstszymi przyczynami samooddaleń nieletnich są: niepowodzenia szkolne, obawa przed karą za niewłaściwe zachowanie podczas lekcji, ujawnienie nieobecności szkolnych spowodowanych wagarami, nieporozumienia między rodzicami, zawód miłosny, kary cielesne stosowane przez rodziców, niepowodzenia w pracy, uleganie wpływom kolegów, chęć wyrwania się spod kontroli, również chęć podróżowania, zobaczenia nieznanych regionów kraju. Ponadto ucieczki dziewcząt wiążą się czasami z uprawianiem prostytucji.
Wg autora ucieczki z zakładów zamkniętych spowodowane są niezaspokojeniem potrzeb wychowanków, niewłaściwą atmosferą, złą organizacją życia, złą postawą wychowawców i całego szeregu innych przyczyn indywidualnych (1971, s. 16-17). Natomiast zdaniem Czapowa i Jedlewskiego główną przyczyną ucieczek są ,,nieskuteczne oddziaływania wychowawców w trudnych i mało atrakcyjnych warunkach życia ośrodka” (Borowski, 1995, s.188). Ucieczki wychowanków budzą podziw i uznanie ze strony innych wychowanków. Wiążą się z przygodą, eliminują nudę i monotonię życia zakładowego.  Lipkowski uważa, że zjawisko ucieczek spowodowane jest warunkami środowiskowymi (ibidem).

Na oddziały izolacyjne pogotowia opiekuńczego trafiają dzieci z dużymi zaniedbaniami dydaktyczno-wychowawczymi szkoły i rodziny. Pobyt w placówce jest dla nich karą, lub pewnego rodzaju zemstą. Wychowankowie ci nastawieni są głównie na działania zmierzające do samowolnego opuszczenia terenu placówki.

Wg Borowskiego przyczyn ucieczek wychowanków z oddziałów izolacyjnych jest wiele i są różnorodne.

Najczęściej jest to nawyk włóczęgostwa, ograniczona swoboda na oddziale, wstyd z powodu umieszczenia na oddziale, tęsknota za wolnością. Borowski  analizując zjawisko ucieczek na podstawie badań wyróżnia dwa rodzaje przyczyn: zależne od pogotowia opiekuńczego i niezależne.
Do pierwszych zalicza się: niesprzyjające warunki życia, niewłaściwy stosunek kadry pedagogicznej do wychowanków, monotonne życie na oddziałach, naciski innych wychowanków o znacznym stopniu zdemoralizowania społecznego.
Do drugiej grupy zalicza się: tęsknotę za rodziną, tęsknotę za rówieśnikami, tęsknotę za światem wolnym, nawyk włóczęgostwa. Z badań własnych autora z lat 1983-1991 wynika, że najczęstszymi przyczynami ucieczek wychowanków z oddziałów izolacyjnych jest tęsknota z wolnością- 32,9% oraz tęsknota za domem rodzinnym- 21,5% (1995, s. 187).

Mościcka rozpatruje ten problem w trochę szerszym ujęciu. W badaniach własnych starała się stosując metodę bezpośrednich rozmów i wywiadów z kwestionariuszem wyodrębnić podstawową grupę motywów jako ważny czynnik w podłożu ucieczek. Wśród teorii dotyczących motywacji należy wyróżnić teorię potrzeby-popędu-przynęty. Wg tej teorii istnieje albo jeden pobudzający bodziec, na który oddziałują rozmaite okoliczności, albo kilka różnych popędów, które również nadają kierunek zachowaniu.  Istnieje także teoria bodźców sygnałowych, przyznaje ona bodźcom wartość popędu. Istotna jest również teoria efektywnego pobudzania, przyjmuje ona, że emocjonalne konsekwencje danego aktu decydują o jego motywacyjnym znaczeniu. Natomiast teorie poznawcze zwracają uwagę na to w jaki sposób dana jednostka spostrzega, czy przedstawia sobie sytuację, przed którą stoi. Teorie psychoanalityczne przypisują ogromną rolę nieświadomym motywacjom i ich pochodnym.

Autorka przebadała 840 osób i w tej grupie każdy dopuścił się przynajmniej raz ucieczki.

Z badań wynika, że ok. 87% nieletnich uciekło bądź uciekało z domu rodzinnego, ok. 13% uciekło bądź uciekało z zakładu wychowawczego lub domu dziecka (wcześniej dokonywało ucieczek także z domu rodzinnego). Nieletni przebywali wówczas poza domem w okresie od kilkunastu godzin do kilkunastu miesięcy. Bardzo często u badanych nieletnich był już aktywny mechanizm nawykowego stosowania ucieczki jako formy chroniącej przed dolegliwościami, uwarunkowanymi konfliktem ze środowiskiem dorosłych. Nad negatywnymi konsekwencjami swojego zachowania, nieletni najczęściej się po prostu nie zastanawiali.
Zmotywowani do analizowania tego problemu wnioskowali, że ucieczki na ogół powodowały zaległości szkolne, co z kolei wpływało na konieczności następnych ucieczek w obawie przed karą. Ponadto podczas ucieczki nieletni zazwyczaj byli zmuszeni szukać pomocy u różnych zdemoralizowanych osób, co często pociągało za sobą konieczność uczestniczenia w aktach przestępczych. Ucieczki także wpływały na wzrost poczucia własnej zaradności życiowej, co powodowało przyspieszone zerwanie więzi z środowiskiem rodzinnym. Natomiast pozytywnych konsekwencji ucieczek nieletni potrafili wyliczyć znacznie więcej.

,,Zaliczają tu przede wszystkim wystąpienie takich dodatnich stanów emocjonalnych, jak:

  • doznawanie ulgi z powodu zapowiedzianych lub spodziewanych przykrości;
  • radość z przebywania w towarzystwie rówieśników;
  • poczucie nieograniczonej, niczym nieskrępowanej swobody;
  • poczucie niezależności i dojrzałości do samodzielnego podejmowania decyzji, ważnych z punktu widzenia znalezienia się w wyjątkowej sytuacji;
  • poczucie siły i odporności fizycznej na trudy życia w warunkach prymitywnych i improwizowanych;
  • możliwość sprawdzenia swoich walorów: męskości i zaradności życiowej na tle współtowarzyszy;
  • przygodowy, pełen niespodzianek, podniecający wyobraźnię tryb życia, dający okazję do pełnienia różnorodnych ról w grupie rówieśniczej;
  • możliwość manifestowania zachowań nieakceptowanych przez dorosłych: palenia papierosów, picia alkoholu, opowiadania sprośnych historii, uprawiania swobodnych kontaktów seksualnych, popełniania drobnych przestępstw” (Mościcka, 1970, s. 152).

Co motywuje do ucieczki?

Autorka badań analizując podłoża motywacji ucieczek, dzieli występujące rodzaje motywów na: pośrednie i bezpośrednie. Pośrednie to wg Mościckiej ,,najczęściej czynniki  warunkujące występowanie w sytuacjach rodzinnych lub zakładowych stanu złego samopoczucia, na podłożu którego pojawiła się myśl o dokonaniu ucieczki, jako możliwości uwolnienia się od przykrych bodźców. Nie wystąpiła jednak jeszcze decyzja ucieczki zlokalizowanej dokładnie w czasie i umocnionej planem działania. Nieletni nie przewidywał kiedy ucieknie i dokąd. Motywy bezpośrednie ucieczki stwarza sytuacja o charakterze pobudki, pod wpływem której nieletni aktywizował wielokrotne zamiary, świadomie i celowo porzucił na jakiś czas dom” lub zakład (Mościcka, s. 155).   Pośrednie motywy są więc układami sytuacyjnymi, które powodują stopniowe narastanie negatywnych uczuć. Motywy te na ogół wyrażane są przez nieletnich w następujących formach motywacyjnych:

  • potrzeba znalezienia się poza zasięgiem sytuacji konfliktowej;
  • chęć zmiany miejsca pobytu na stałe, bez zgody i wiedzy rodziców lub opiekunów;
  • uporczywe poczucie pokrzywdzenia i chęć znalezienia rekompensaty;
  • chęć dokonania przestępstwa, czasami w celu zmiany zakładu.

 Do motywów bezpośrednich Mościcka zalicza: pobudkę do działania, czyli czynnik, który działa doraźnie i ma charakter bodźcowy, np. strach przed karą, namowy ze strony kolegów itp. Przykłady ukazujące wyżej wymienione sytuacje motywacyjne to (s.155):

1.Sytuacje konfliktowe w rodzinie lub zakładzie i chęć znalezienia się poza ich zasięgiem.Jako sytuacje autorka rozumie ,,zespół czynników natury społecznej i psychicznej, pod wpływem których w określonym czasie znajdował się nieletni. Nieletni przed dokonaniem aktu ucieczki podlegali czynnikom, które przez dłuższy czas sprawiały im przykrość, od których chcieli się wyzwolić. Polegało to na tym, że albo nagle podejmowali decyzję o ucieczce i działo się to pod wpływem silnego przeżycia buntu przeciw warunkom, na które nie mogli się już dłużej godzić, albo też w efekcie długo przygotowywanego planu, który był wprowadzany w życie podczas zaistnienia sprzyjających warunków. Wg Mościckiej groźniejszy dla procesu demoralizacji jest drugi sposób dokonania ucieczki. Należy jednak pamiętać, że o szkodliwości moralnej ucieczek decyduje głównie cel, dla którego dokonano aktu ucieczki oraz rodzaj działalności, mającej na celu zapewnienie środków niezbędnych do przeżycia poza terenem domu lub zakładu.

2. Chęć zmiany miejsca pobytu na stałe bez zgody i wiedzy rodziców lub opiekunów.
Na ogół nieletni traktowali ucieczkę jako okres uwalniający ich od towarzystwa osób, z którymi byli w ostrym konflikcie oraz okres uwalniający ich od obowiązków szklonych.

3. Permanentne uczucie pokrzywdzenia i chęć doznania rekompensaty.
Poczucie pokrzywdzenia ma na ogół różne źródła i narasta przez wiele lat. Konflikt będący powodem ucieczki może mieć podłoże w niezaspokojeniu podstawowych potrzeb. Ucieczka nieletniego powinna być bodźcem dla rodziców, skłaniającym ich do refleksji nad sposobem postępowania z dzieckiem i jego reakcją na to.

4. Chęć dokonania podczas ucieczki przestępstwa celem spowodowania zmiany zakładu.
Ok.13% wszystkich badanych z grupy uciekających i kradnących przez Mościcką stanowili  nieletni przebywający w zakładach wychowawczych. W ich przypadku przyczyną ucieczek były: niewłaściwe metody wychowawcze, stosowane przez kadrę pedagogiczną zakładów oraz brak przeciwdziałania sytuacjom, kiedy jeden z wychowanków jest wykorzystywany i krzywdzony przez innych wychowanków.

Podkreślić należy, że nieletni uciekający z zakładów są najczęściej zaniedbani wychowawczo, ich poczucie pokrzywdzenia jest znacznie silniejsze, ma głębsze podłoże i na ogół jest w pełni uzasadnione. Nie spotyka się w tej grupie raczej urojonych krzywd, co się zdarza w grupie nieletnich wychowujących się i uciekających z domów rodzinnych (1970,s. 156-161).

Samooddalenia wychowanków są elementem rzeczywistości placówek opiekuńczych oraz resocjalizacyjnych, dlatego też celem analizy zjawiska i podjęcia próby jego minimalizacji (jako aktu i skutków) należy uwzględnić indywidualne predyspozycje podopiecznych oraz motywy, które mogły wpłynąć na powziętą przez nich decyzję.

 нормальный iqФильчаков Александр Васильевичрисуем красиво