Zaburzenia psychiczne wśród społeczności skazanych. Psychoza czy stres więzienny?

Umieszczenie  w zakładzie karnym bądź areszcie śledczym zmusza jednostkę do zmierzenia się z nową sytuacją, społecznością i jej wymogami. Taki stan rzeczy generuje szereg negatywnych emocji, które w efekcie  doprowadzić mogą do doświadczenia tzw. stresu więziennego.

Ograniczenie swobody, niemożliwość samostanowienia, odseparowanie od rodzimego środowiska, konieczność dostosowania się do powinności wobec formalnych i nieformalnych „reguły” należy określić mianem stresorów wpływających na rozregulowanie psychicznego systemu kontroli.

Stresory, czyli obciążające czynniki przekraczające posiadane przez jednostkę zasoby, można podzielić wg kryterium funkcjonalnego, tzn. w zależności od tego, w jaki sposób zakłócają system regulacji psychicznej człowieka. Stresory jako obiektywne elementy sytuacji trudnej najczęściej dzieli się na braki (deprywacje), przeszkody, sygnały niebezpieczeństwa, bodźce uszkadzające i straty oraz sytuacje konfliktowe.1
Bez wątpienia wymienione powyżej faktory czynią sytuację uwięzienia niedogodną, a brak posiadania umiejętności konstruktywnego radzenia sobie z jej negatywnymi następstwami przyczynia się do występowania zaburzeń psychicznych.

Jak wskazują dane wśród więźniów najczęściej dokonuje się rozpoznania :
-zaburzeń  emocjonalnych,
-psychozy maniakalno-depresyjne
-depresji reaktywnej,
-psychozy alkoholowej,
-różnego rodzaju nerwice
-zaburzeń lękowych,
-histerii.2

Depresja reaktywna, będąca skutkiem (reakcją na) uciążliwych zdarzeń jest realnym zagrożeniem dla zdrowie psychicznego osadzonych. Podkreślić jednak trzeba, że owa niedyspozycja jest w miarę łatwa do symulowania.

„W Polsce, w latach  dziewięćdziesiątych wśród więźniów często rozpoznawano depresję. Osoby te były zwalniane z aresztu, ponieważ niektórzy psychiatrzy  wyrażali  wtedy pogląd, że w instytucji takiej mogą przebywać  tylko osoby wesołe.”3 

Hospitalizowany skazany przebywał na leczeniu około 2 miesięcy, faktycznie jednak na terenie szpitala przebywał dwa dni: w momencie przyjęcia na oddział i wydania przepustki oraz w dniu powrotu z niej.

W ramach omawianych zaburzeń reaktywnych należy poruszyć aspekt Zespołu Gansera, zwanego również psychozą więzienną. „Powstanie tego określenia jest spowodowane częstym występowaniem zespołu u więźniów. Nie jest to jednak określenie zgodne ze współczesną nomenklaturą, gdyż ZG nie należy do psychoz. Poza tym, do psychoz więziennych zaliczany jest nie tylko zespół Gansera, ale także pseudodemencja oraz puerylizm.”4
Zbiór „symptomów” opisanych przez niemieckiego psychiatrę Gansera aktualnie rozważa się w kontekście zaburzeń dysocjacyjnych (konwersyjnych), a określanie go przez niektórych autorów mianem psychozy więziennej zwraca uwagę na specyfikę  populacji pacjentów.
Czym jednak charakteryzuje się funkcjonowanie jednostki borykającej się z opisanym w 1898 zespołem?
„Osoba taka sprawia wrażenie niezorientowanej, twarz jest mało mimiczna, z „przyklejonym” wyrazem zdziwienia, na pytania udziela jaskrawo błędnych odpowiedzi. Wszystkie polecenia spełnia na opak lub na nie nie reaguje (charakterystyczne odpowiedzi : 2×2=5; krowa ma 3 nogi)”5.

„Zdaniem prof. Pope zespół ten dotyczy 6,4% pacjentów psychiatrycznych i jego częstą przyczyną jest deprywacja uczuciowa, stres wynikający z pozbawienia wolności itd.”6

Czym z kolei jest pseudodemencja ujmowana w ramach zaburzeń reaktywnych? To otępienie rzekome, które cechuje brak orientacji i luki w wiadomościach przy żywej, choć dziwacznej mimice. Puerylizm natomiast wiąże się z prezentowaniem zachowań zbliżonych do dziecinnych, gdzie chorzy mówią o sobie i o otoczeniu zdrobniale, wybuchają płaczem lub śmiechem, a zdarza się, że oddają publicznie mocz.7

Obok wyżej omówionych zaburzeń psychicznych niepokojącym elementem, który można rozważać w ramach reakcji na sytuację uwięzienie są samookaleczenia.„ Chodzi o te akty samoagresji, które nie mają wymiaru instrumentalnego, a których bezpośrednim i dominującym powodem są lęk i wrogość”.8

Ze statystyk (2016) opublikowanych przez SW wynika, że działania samouszkadzające przejawiają się między innymi w: odmowie przyjmowania posiłków – 9 skazanych, dokonywaniu autoagresji – 14 osadzonych oraz próbami samobójczymi -197 więźniów (w tym 24 w skutek zachowań samouszkadzających skutecznie dokonało aktu suicydalnego). W prezentowanych danych brak jest jednak szczegółowych informacji na temat psychicznych niedyspozycji, które mogły przyczynić się do tego stanu rzeczy. Podkreślić jednak należy, że większość odnotowanych zachowań występowała wśród grupy recydywistów penitencjarnych, co nasuwa przepuszczenia, że mogą być one rozpatrywane w ramach działań nawykowych, umożliwiających emocjonalną samoregulację (efekt prizonizacji).

Sytuacja uwięzienia jest  okolicznością wysoce stresogenną i dalece destabilizującą równowagę systemów wewnętrznych. Funkcjonowanie w narzuconym odosobnieniu, z uwzględnieniem długości aspektu czasowego, może przyczynić się do wystąpienia u jednostki destabilizacji psychicznej, skłaniać do jej pozorowania, bądź też doprowadzić do wykształcenia niewłaściwych mechanizmów redukcji negatywnych napięcia.

W 2016 roku z konsultacji psychiatrycznej skorzystało 66946 skazanych w warunkach ambulatoryjnych własnych oraz 1173 w pozawięziennej służbie zdrowie.9

Jak można zauważyć skala zaprezentowanego zjawiska jest znaczna. Pamiętać jednak należy, że problemy natury psychicznej mogły pojawić się u skazanego przed osadzeniem, być efektem używania substancji psychoaktywnej lub wcześniej niezdiagnozowanej choroby, która ujawniła się w sytuacji odizolowania.

Przedstawione powyżej zagadnienia są istotne z punktu widzenia rozpoznania zaburzeń reaktywnych (stresu więziennego), przy czym dają sposobność analizy zachowań ukierunkowanych na pozorowanie  choroby.


Bibliografia:
1.Leksykon psychiatrii; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich; Warszawa 1993;  str.460
2. S. Przybyliński, Podkultura więzienna-wielowymiarowość rzeczywistości penitencjarnej, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2005, str.141-144
3.Orzecznictwo lekarskie; Pobocha J.„ Opiniowanie w zaburzeniach psychicznych – błędy i trudności.”Str.56
4.Kryszkowski W.; TALAROWSKA M.; BOBIŃSKA K.;FLORKOWSKI A.;GAŁECKI P. „Zespół Gansera”; Postępy Psychiatrii i Neurologii 2010; 19(1) str.49
5.Leksykon psychiatrii; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich; Warszawa 1993;  str.527
6.Encyklopedia erotyki; Starowicz Z.L.; Wydawnictwo Muza S.A.; Warszawa 2004; str.535
7.Leksykon psychiatrii; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich; Warszawa 1993;  str.527
8.Piotrowski J.M; Ciosek M. „ Izolacja więzienna jako założona sytuacja trudna”; Psychologia penitencjarna; PWN; Warszawa 2016; str. 447
9.http://sw.gov.pl/strona/statystyka-roczna

посуда сочизаключение кэкснять домик в карпатах летом