Fobie. Kto czego się boi?

Fobia(nowołac. phobiazstgr. φόβοςphóbos„strach, lęk”) oznacza zaburzenie nerwicowe, którego głównym objawem jest odczuwany uporczywy lęk przed określonymi sytuacjami, zjawiskami lub przedmiotami.

Zaburzenia lękowe charakteryzują się ciągłym uczuciem strachu przed konkretną sytuacją w stopniu nieproporcjonalnym do rzeczywistego zagrożenia oraz nieodpartym pragnieniem uniknięcia tej sytuacji lub ucieczki przed nią. Towarzyszy temu świadomość, że strach jest nielogicznie wręcz wyolbrzymiony oraz, że poczuciu temu towarzyszy brak uzasadnienia innymi zaburzeniami. Fobia stanowiąca stałą reakcję strachu, zdecydowanie nieproporcjonalną do rzeczywistego zagrożenia może przeszkadzać w całym życiu poszczególnych ludzi.

Klasyfikacja zaburzeń psychicznych DSM-IV dzieli fobie na specyficzne i sytuacyjne. Fobią specyficzną określa się wyraźny i stały strach wywołany przez obecność lub jedynie przewidywanie określonego przedmiotu, obiektu, zwierzęcia lub sytuacji (podróż samolotem, wysokość, pojawienie się danego zwierzęcia, zastrzyku, widoku krwi). Fobie sytuacyjne związane są z lękiem przed wykonaniem najczęściej zawstydzającej czynności przed publicznością, na oczach innych ludzi i nieumiejętności jej kontrolowania. Czasem poczucie strachu wywołuje już sama myśl o braku kontroli nad własnym zachowaniem. Klasyfikacja obowiązująca w Polsce (ICD-10) wyróżnia wśród zaburzeń lękowych w postaci fobii (F40): agorafobię, fobię społeczną, specyficzne (izolowane) postacie fobii, inne zaburzenia lękowe w postaci fobii oraz fobie bliżej nie określone.

Agorafobia oznacza odczuwany irracjonalny lęk przed przebywaniem na otwartej przestrzeni, wyjściem z domu, wejściem do sklepu, obecności tłumu, przebywania w miejscach publicznych. Jest wywołana obawą przed napadem paniki i brakiem udzielenia niezbędnej  pomocy. Odwrotnością agorafobii jest klaustrofobia, czyli odczuwanie lęku przed przebywaniem w ciasnych lub zamkniętych pomieszczeniach.

Wyróżniona w powyższej klasyfikacji fobia społeczna (nerwica społeczna, zaburzenie lęku społecznego) polega na odczuwaniu panicznego, paraliżującego wręcz strachu przed wszelkimi sytuacjami społecznymi np. przemówieniami na forum, towarzyskimi spotkaniami. Osoba ta obawia się kompromitacji i ośmieszenia, dlatego też unika sytuacji bezpośredniego kontaktu z innymi ludźmi.

Fobia społeczna stanowi niezwykle poważne schorzenie, które często nieopacznie mylone jest z nieśmiałością czy wyobcowaniem.

Dodatkowym wyodrębnionym w klasyfikacji ICD-10 oraz DSM-IV przykłady fobii są różnego rodzaju fobie specyficzne (izolowane). Nazwy fobii specyficznej tradycyjnie klasyfikowano zgodnie z odpowiadającym jej obiektem strachu przy pomocy przedrostków greckich lub łacińskich, stąd nadano im wiele oryginalnych nazw.

Wśród nich wyróżnia się, np.: Fobie dotyczące zwierząt i owadów (zoofobie) stanowiące 5 – 15% wszystkich fobii, początek następuje w dzieciństwie :

  • agrizoofobia – lęk przed dzikimi zwierzętami
  • ailurofobia (felinofobia) – lęk przed kotami
  • arachnofobia – lęk przed pająkami
  • awizofobia – lęk przed ptakami
  • entomofobia – lęk przed owadami
  • equinofobia – lęk przed końmi
  • kynofobia – lęk przed psami
  • ofidofobia – lęk przed wężami
  • rodentoofobia – lęk przed gryzoniami

Fobie dotyczące elementów otoczenia naturalnego stanowiące 20% wszystkich fobii:

  • aerofobia – lęk przed powietrzem (wiatr, przeciąg, podróż kolejką napowietrzną)
  • antofobia – lęk przed kwiatami
  • arsonfobia – lęk przed ogniem
  • blanchofobia – lęk przed śniegiem
  • brontofobia – lęk przed burzą
  • mykofobia – wstręt do grzybów
  • blanchofobia – lęk przed śniegiem
  • brontofobia – lęk przed burzą
  • mykofobia – wstręt do grzybów

 Fobie dotyczące urazów i chorób stanowiące 15 – 25% wszystkich fobii:

  • algofobia – lęk przed bólem
  • amathofobia – lęk przed kurzem
  • arachibutyrofobia – lęk przed zarazkami
  • bakteriofobia – lęk przed bakteriami
  • dysmorfofobia (DMF) – lęk przed deformacją, zaburzenie spostrzegania własnego ciała, objaw w anoreksji i treść urojeń hipochondrycznych w schizofrenii
  • erytrofobia (hemofobia) – lęk przed widokiem krwi (występuje bradykardia i omdlenia)
  • kancerofobia – lęk przed zachorowaniem na raka
  • maniafobia (agateofobia, dementofobia) – lęk przed chorobą psychiczną, szaleństwem
  • mizofobia – lęk przed brudem
  • nozofobia – lęk przed zachorowaniem
  • rytifobia – lęk przed zmarszczkami
  • tanatofobia – lęk przed śmiercią
  • tokofobia – lęk przed ciążą i porodem
  • traumatofobia – lęk przed zranieniem
  • wenerofobia – lęk przed chorobami wenerycznymi
  • syfilidofobia – lęk przed zachorowaniem na syfilis

 Fobie sytuacyjne:

  • achluofobia (nyktofobia) – lęk przed ciemnością
  • amaksofobia – lęk przed prowadzeniem samochodu
  • akrofobia – lęk wysokości
  • dromofobia – lęk przed podróżowaniem
  • awiofobia – lęk przed lataniem samolotem
  • gefynofobia – lęk przed przekraczaniem mostów
  • glassofobia – lęk przed wystąpieniami publicznymi
  • klaustrofobia – lęk przed zamkniętymi pomieszczeniami
  • kleptofobia – lęk przed kradzieżą
  • odontofobia – lęk przed stomatologiem
  • stasibasifobia – lek przed staniem i chodzeniem (częste zaburzenie u osób w wieku  podeszłym);
  • basifobia – lęk przed chodzeniem
  • stasifobia – lęk przed staniem 

Fobie dotyczące ludzi:

  • kaligynefobia – lęk przed pięknymi kobietami
  • homofobia – zetknięciem z osobami o orientacji homoseksualnej, byciem homoseksualistą
  • ksenofobia – lęk przed obcymi ludźmi
  • antropofobia – lęk przed ludźmi
  • seksofobia – lęk przed płcią przeciwną
  • androfobia – lęk przed mężczyznami
  • gynefobia – lęk przed kobietami
  • nekropofobia – lęk przed umarłymi
  • ochlofobia – lęk przed tłokiem
  • inneaichmofobia – lęk przed ostrymi przedmiotami
  • pekkatofobia – lęk przed popełnieniem grzechu

Inne:

  • aichmofobia – lęk przed ostrymi przedmiotami
  • aulofobia – lęk przed instrumentami muzycznymi, które kojarzą się z członkiem
  • chrystofobia – potoczne określenie niechęci do chrześcijaństwa
  • enetofobia – lęk przed pinezkami
  • heksakosjoiheksekontaheksafobia – lęk przed liczbą 666
  • hytewafobia – lęk przed zapachami
  • ochlofobia – lęk przed tłokiem
  • pantofobia – lęk przed wszystkim
  • pediofobia – lęk przed lalkami
  • pekkatofobia – lęk przed popełnieniem grzechu
  • teofobia – lęk przed Bogiem
  • triskaidekafobia – lęk przed liczbą 13 (liczbami feralnymi)

Podstawowe objawy fobii rozciągają się od łagodnych po te drastycznie niekontrolowane. Im osoba cierpiąca na tego typu schorzenie znajduje się bliżej źródła swoich lęków, tym objawy przybierają na sile. Strach potęgują dodatkowo sytuacje, z których człowiek nie może uciec lub droga ucieczki jest utrudniona.

Fizycznym objawem fobii jest: przyspieszone bicie serca, odczuwany ból brzucha, pocenie się, człowiek ma trudności w oddychaniu, czuje ucisk w klatce piersiowej, drżą mu ręce, miewauderzenia zimna lub gorąca, odczuwa suchość w ustach. Do psychiczny objawów fobii należy: odczuwany niepokój i wszechogarniająca panika często połączona z wrażeniem zbliżania się do granicy szaleństwa, chęć natychmiastowej ucieczki przed źródłem fobii, utrata kontroli nad sobą, uczucie bezsilności wobec swojego irracjonalnego zachowania.

Biorąc pod uwagę terapię zaburzeń nerwicowych pod postacią fobii, bezpośrednich wskazówek dostarcza analiza behawioralna: procedury, które wymagają warunkowania strachu w laboratorium, mogą również przyczynić się do leczenia fobii. Trzy terapie behawioralne okazały się być szczególnie skuteczne. Mowa tu o systematycznym odwrażliwianiu (desensytyzaja), bezpośredniej ekspozycji na źródło strachu oraz odpowiedniego modelowania. Wszystkie powyższe zostały opracowane w ramach analizy behawioralnej.

Systematyczna desensytyzacja polega na zastępowaniu reakcji niepożądanej inną neutralną (np. relaksem). Terapia ekspozycji, nazywana również zanurzeniem lub testowaniem rzeczywistości przyczynia się do zmniejszenia poziomu strachu i zaprzestaniu stosowania uników. Zanurzanie w tym przypadku polega na doprowadzaniu do kontaktu pacjenta z bodźcem lękowym, zamiast jego unikania. Trzecia skuteczna terapia fobii – modelowanie polega na tym, że pacjent cierpiący na tego rodzaju nerwicę przygląda się, jak ktoś, kto nie ma fobii, podejmuje zachowania, do których pacjent nie jest zdolny. Widząc, ze ktoś inny nie odnosi krzywdy, może opanować strach. Następnie pacjent jest stopniowa angażowany w ćwiczenia samodzielnego przezwyciężania lęku.

 


Bibliografia:
Carson, R. C., Butcher, J. N., Mineka, S. (2005). Psychologia zaburzeń. Vol 1. Gdańsk: GWP.
ICD-10. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Vesalius. Instytut Psychiatrii i Neurologii. Kraków, Warszawa 2000.
Kokoszka, A. (2004). Zaburzenia nerwicowe. Postępowanie w praktyce ogólnolekarskiej. Kraków: Medycyna Praktyczna.
Seligman, M., Walker, E., Rosenhan, D. (2003).Psychopatologia. Poznań: Zysk i S-ka
Wciórka, J. (red.). (2008). Kryteria diagnostyczne wg DSM-IV-TR. Wrocław: Elsevier & Partner

обработчикdab euroswimноутбук через интернет магазин