Niepoczytalność a odpowiedzialność karna.

Zagadnienia niepoczytalności nie można rozpatrywać w oderwaniu od takich nauk jak psychologia czy psychiatria sądowa. Postęp i rozwój tych dziedzin nauki, ich nauczanie oraz praktyczne wykorzystanie na potrzeby prawa były udziałem kilku pokoleń medyków sądowych w XIX i XX wieku. Jedną z ważniejszych, wspólnych kwestii była ocena poczytalności sprawców przestępstw.1


W aktualnie obowiązującym w Polsce Kodeksie karnym z 1997 roku definicja pojęcia niepoczytalności zawarta została w art. 31 § 1,który stanowi: „Nie popełnia przestępstwa, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem”.Przepis ten sam w sobie nie zawiera słowa „niepoczytalność”, jednak ustawa wprowadza ten termin drogą odesłania przez inne artykuły poświęcone środkom zabezpieczającym (art. 94 i 99 kk.), gdzie mowa jest o sprawcy „w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1”.2
Ustawodawca nie podaje definicji niepoczytalności. Określa ten stan za pomocą tzw. kryterium mieszanego: podaje zarówno przyczyny jego powstania (tzw. człon psychiatryczny lub biologiczny), jak i jego następstwa (tzw. człon psychologiczny). Unormowanie poczytalności ma charakter formalno-prawny. Nie ma zatem dlań bezpośrednich desygnatów psychicznych w przeżyciach psychicznych sprawcy.

Aby można było stwierdzić, iż sprawca w czasie czynu był niepoczytalny, jedna ze wskazanych przez ustawodawcę przyczyn musi spowodować jedno z podanych przez ustawodawcę następstw.3

Rodzima ustawa karna określając kryteria niepoczytalności posłużyła się metodą mieszaną psychiatryczno-psychologiczną, która wskazuje zarówno źródła jak i skutki.4 Uznaje niepoczytalność za określony stan psychiki osoby związany z pewnymi właściwościami procesów motywacyjnych i stopniem samokontroli działania (element psychologiczny), który wynika z konkretnych przyczyn biologicznych (element psychiatryczny). Oba te człony powiązane są ze sobą zależnością przyczynową, a jednocześnie ograniczają się wzajemnie. Oznacza to z jednej strony, że nie każde zaburzenie psychiczne jest podstawą do orzeczenia niepoczytalności, lecz tylko takie, które faktycznie pozbawia sprawcę zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem. Po drugie zniesienie tych zdolności musi być spowodowane tylko przez czynniki wymienione w członie psychiatrycznym, a nie przez żadne inne.

Kodeks wymienia trzy przyczyny niepoczytalności – upośledzenie umysłowe, chorobę psychiczną, inne zakłócenia czynności psychicznych oraz dwie konsekwencje tego stanu – brak zdolności rozpoznania znaczenia czynu, brak zdolności pokierowania postępowaniem przez sprawcę.5

Niemożność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem przy braku zakłócenia psychicznego nie daje podstaw do orzeczenia niepoczytalności sprawcy. U osób niepoczytalnych najczęściej mamy do czynienia z równoczesnym brakiem zdolności rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania postępowaniem. Niekiedy występuje tylko druga część członu psychologicznego. Natomiast teoretyczna sytuacja, w której zaburzenie psychiczne pozbawia zdolności rozpoznania znaczenia, a zachowuje możliwość kierowania działaniami jest z punktu widzenia nauki w rzeczywistości nierealna.6


Bibliografia:
1.Bolechała F.Arch. Med. Sąd. Krym., 2009

2.Kodeks karny. Kodeks postępowania karnego. Kodeks karny wykonawczy. Warszawa, C. H. Beck Wydawnictwo 2009.
3.Mozgawa M. (red.), Budyn-Kulik M., Kozłowska-Kalisz P., Kulik M.: Kodeks karny. Komentarz, wyd. III, Stan prawny: 2010.09.08, s. 54
4.Cieślak M., Spett K., Szymusik A., Wolter, op. cit.
5.Mozgawa M. (red), op. cit.
6.Zoll A., red.: Kodeks karny. Cześć ogólna. Tom I. Komentarz do art. 1-116 kk. Warszawa, Wolters Kulwer Polska – LEX 2007

маленькі ноутбукисправка о временной нетрудоспособности студента образецлобановский александр досье