Odpowiedzialność karna osób chorych psychicznie.

Szczególne traktowanie osób chorych psychicznie, które weszły w konflikt z obowiązującymi normami moralnymi i prawnymi nie jest wynalazkiem dzisiejszych czasów, lecz było obecne w kulturze człowieka od bardzo dawna. 

Na przestrzeni wieków podejście do niepoczytalności wpisywało się w szerszy kontekst pojmowania człowieka i wyznaczane było zawsze aktualnym rozwojem myśli filozoficzno-religijnej oraz naukowej, jak również funkcjonującymi równolegle uwarunkowaniami społecznymi i światopoglądowymi.(Bolechała F).  Choroby psychiczne mają charakter postępujący. Ich przebieg jest różny; w różnym stopniu zaburzają funkcjonowanie człowieka. W przeciwieństwie do upośledzenia umysłowego, nie powodują globalnego obniżenia funkcjonowania człowieka, lecz zaburzają poszczególne jego aspekty (np. myślenie, spostrzeganie). Diagnozuje się je w oparciu o stwierdzenie występowania określonych zespołów chorobowych, początku i przebiegu choroby, czasami także następstw w psychice chorego. Do najbardziej znanych chorób psychicznych należą między innymi: paranoja, schizofrenia, cyklofrenia, czyli psychoza dwubiegunowa – maniakalno-depresyjna.1

Analizując przesłankę niepoczytalności wskazać należy na trudności w nauce psychiatrii i psychologii w podaniu jednolitych i wystarczająco wyraźnych kryteriów w definiowaniu choroby psychicznej. Coraz częściej postuluje się, szczególnie w nauce psychologii, by określenie „choroba psychiczna” zastępować sformułowaniem „zaburzenie psychiczne”.

Zauważyć również należy, że kategoria normy psychiatrycznej czy psychologicznej nie podlega jednoznacznemu określeniu.

Wyróżnia się normę kulturową, statystyczną i teoretyczną. Norma kulturowa za normalne, tj. zdrowe, uznaje te zachowania, które są za takie uważane w danej kulturze, społeczeństwie, lub nawet środowisku. Norma statystyczna prowadzi do klasyfikacji jako zdrowych tych zachowań, które przejawia większość osób w społeczeństwie, zdrowe więc według tego ujęcia są zachowania przeciętne. Przy zastosowaniu zaś normy teoretycznej za zdrowe należałoby uznać funkcjonowanie psychiczne człowieka, jeśli jest ono za takie uważane przez daną teorię czy paradygmat psychiatryczny, lub psychologiczny.2 W związku z tym należy skonstatować, że zdrowie psychiczne i choroba psychiczna nie są dwoma wyraźnie wyodrębnionymi, przeciwstawnymi biegunami.

Stwierdzenia ewentualnej niepoczytalności u sprawcy czynu zabronionego w związku z jego chorobą psychiczną należy więc każdorazowo dokonywać in concreto, biorąc pod uwagę całość okoliczności i kontekst związany z popełnieniem czynu zabronionego.3Choroby psychiczne stanowią najszerszą grupę przyczyn niepoczytalności lub ograniczenia niepoczytalności sprawcy.

Mogą występować jako psychozy o podkładzie organicznym (różne przypadki otępienia, np. starcze, miażdżycowe, porażenie postępujące na tle kiły), bądź jako psychozy o podkładzie nieorganicznym (psychozy czynnościowe).4 Do grupy chorób psychicznych dość zgodnie zalicza się psychozy, w tym psychozy afektywne – w postaci maniakalno – depresyjnej i depresyjnej o charakterze psychotycznym oraz schizofrenię (paranoidalną, hebefreniczną, katatoniczną i prostą).

Jako chorobę psychiczną określić można ponadto zaburzenia dysocjacyjne, np. w postaci osobowości wielorakiej.

Psychoza afektywna w postaci maniakalno – depresyjnej jest tzw. zaburzeniem dwubiegunowym. U chorego występują naprzemiennie stany depresji i manii. Stan depresji trwa zazwyczaj dłużej – około roku, epizody manii zaś pojawiają się nagle, szybko uzyskują maksymalne natężenie i utrzymują się krócej – przeciętnie do 4-5 miesięcy. W stanie manii u chorego mogą pojawić się urojenia wielkościowe, również w postaci halucynacji. Typowe dla epizodu depresyjnego są urojenia dotyczące grzeszności i winy. Psychoza afektywna w postaci depresji o charakterze psychotycznym przejawia się nasilonymi objawami psychotycznymi, bez pojawiających się epizodów manii.5

Najczęstszą postacią schizofrenii jest schizofrenia paranoidalna. Charakteryzuje ją występowanie urojeń, halucynacji słuchowych i zaburzeń spostrzegania. Hebefreniczną postać schizofrenii diagnozuje się na podstawie stwierdzenia u chorego zaburzenia afektu, formalnych zaburzeń myślenia oraz nieostrych urojeń i halucynacji.
Schizofrenię katatoniczną cechują głównie zaburzenia psychomotoryczne w postaci hiperkinetycznej (skrajne pobudzenie ruchowe), lub hipokinetycznej (znieruchomienie). Najrzadziej występującą postacią schizofrenii jest tzw. schizofrenia prosta. Jej głównymi objawami jest wycofanie się z relacji interpersonalnych i pojawienie się dziwacznych, nietypowych zachowań.6 Zaburzenie osobowości wielorakiej przejawia się przez występowanie u chorego dwóch, lub więcej osobowości, które niejako „przełączają się” w świadomości chorego.

Zmianie z jednej osobowości na drugą towarzyszą zaburzenia pamięci. Każda z występujących u chorego osobowości posiada odrębną pamięć, tożsamość, czy cechy zachowań. Podczas znajdowania się w jednej osobowości chory nie ma dostępu do pozostałych i zazwyczaj nie uświadamia sobie ich istnienia.7 Od chorób psychicznych odróżnia się psychopatię, która jest zakłóceniem w sferze popędów i woli. Psychopaci zachowują na ogół możność rozpoznawania znaczenia czynu, lecz zdolność pokierowania postępowaniem może być u nich ograniczona.8


Bibliografia:
1. M. Cieślak, K. Spett, A. Szymusik, W. Wolter, Psychiatria w procesie karnym,. Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1991 s. 145-146
2.Cierpiałkowska L.: Psychopatologia, Warszawa 2007, s. 23.
3.Kowalewska M.: Zagadnienie niepoczytalności i poczytalności ograniczonej sprawcy czynu zabronionego, s.39
4. Marek A.: Prawo karne, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011 s.154
5. Cierpiałkowska L.: Psychopatologia, op.cit., s. 241-247
6. Ibidem, s. 279-281
7.Ibidem, s.403-404
8.Marek A.: Prawo karne, op. cit., s. 154

двери 2112 велюр серыйe2115флюораграфия