Praca skazanych na karę ograniczenia i pozbawienia wolności.

Zarówno w działalności penitencjarnej jak i w stosowanych wobec sprawców przestępstw różnych formach probacji docenia się wartość pracy skazanych.

Człowiek, który nie posiada środków do życia, musi wypracować w sobie skłonność zdobywania ich poprzez pracę, za pomocą nadzoru i dyscypliny. Zmusza się go w pewnym sensie, aby się jej oddał, następnie pobudza go zachęta zarobku. Praca społecznie użyteczna może być formą kary zastępczej w zamian za nieuiszczoną grzywnę albo głównym obowiązkiem nałożonym przez sąd na skazanych na karę ograniczenia wolności. Wykonywanie zatrudnień ma wreszcie kapitalne znaczenie dla stosowania środków probacyjnych, których podstawą stało się warunkowe umorzenie postępowania karnego, warunkowe zwolnienie z odbycia z reszty kary czy warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności.1

Bezrobocie uświadomiło nam jak ważna jest praca dla właściwego funkcjonowania w Polsce systemu kar i środków karnych. Zatrudnienie to, zgodnie z kodeksem karnym wykonawczym, podstawowy środek oddziaływania na osoby odbywające karę pozbawienia wolności. Generalnie praca jest odpłatna, jednak kodeks wykonawczy dał szerokie możliwości zatrudnienia skazanych nieodpłatnie. Podstawowe rozgraniczenie znajduje się w artykule 123 § 2 i 3 kkw, gdzie jest ona podzielona na: prace porządkowe wykonywane na rzecz zakładu karnego, prace pomocnicze wykonywane na rzecz zakładu karnego, prace porządkowe na rzecz samorządu terytorialnego, prace publiczne na rzecz samorządu terytorialnego, prace wykonywane na cele charytatywne.

W przepisach nie ma określonych definicji wymienionych rozróżnień. Prace porządkowe to wszystkie te czynności, które służą utrzymaniu porządku i czystości. Należą do nich zamiatanie, mycie, odkurzanie i pastowanie pomieszczeń, prace ogrodnicze służące utrzymaniu klombów i trawników oraz proste prace konserwacyjne jak i malowanie ogrodzenia.2 Pojęcie „prace pomocnicze” jest jeszcze szersze3 i dotyczy także pewnych czynności użytecznych dla jednostki, jak np. przebierania ziemniaków, prace załadunkowe, doraźne wykonywanie pewnych niespecjalistycznych prac konserwacyjnych.

Podobnemu rozumieniu podlega pojęcie prac porządkowych na rzecz samorządu terytorialnego. Różnicą są tu przede wszystkim miejsca, w których mogą być one wykonywane. Praca taka będzie odbywała się poza zakładem i będzie obejmować miejsca oraz budynki pozostające do dyspozycji organu samorządowego.

Zakres pojęciowy prac publicznych obejmuje w zasadzie zarówno porządkowe, jak i pomocnicze, a dodatkowo inne, wykonywane na rzecz społeczności lokalnej. Określenie „cele charytatywne” dotyczy prac wykonywanych na rzecz osób potrzebujących pomocy lub instytucji świadczących taka pomoc. Taki rodzaj pracy skazanych ma szczególny wydźwięk, gdyż przynosi pożytek ludziom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji życiowej.

Artykuł 123 § 3 kkw wprowadza bardzo ważne zastrzeżenie dotyczące wszystkich wymienionych rodzajów zatrudnienia. Nie mogą one jednak podlegać i być wykonywane na podstawie przepisów prawa pracy. Chodzi tu o zapobieżenie ewentualnemu wykorzystywaniu ekonomicznemu skazanych.4

Służba więzienna nie może lub nie powinna egzekwować wśród innych skazanych nakazu pracy. Artykuł 116 pkt 4 kkw mówi o tym, że przepisy szczególne, a także wynikające z konwencji przyjętych przez Polskę, mogą zwalniać pewną grupę osób. Należą do niej m.in. osoby skazane za przestępstwa popełnione z motywacji politycznej bez użycia przemocy (art. 107 kkw). W przypadku gdy skazany oświadczy, że chce podjąć pracę, to należy mu ją umożliwić na ogólnych zasadach.

Zwolnienie z obowiązku pracy „więźniów sumienia” nie dotyczy jednak prac porządkowych wykonywanych w obrębie zakładu karnego.

Drugą grupa skazanych zwolnionych z obowiązku pracy mogą być wykluczone ze względu na stan zdrowia. W art. 121 §3 kkw jest zawarty nakaz określenia zdolności skazanego do podjęcia pracy przez lekarza. Lekarz ma prawo określić, jeżeli jest to wskazane dla przyszłego pracownika, szczególne warunki pracy, jak jej rodzaj czy czas. Niezbędne jest aby za każdym razem gdy następuje zmiana rodzaju pracy, lekarz określił możliwości zatrudnienia osadzonego w nowym miejscu, gdyż czasami właściwości pracy (na wysokości, przy maszynach w ruchu) wymagają przeprowadzenia specjalistycznych badań określających możliwości pracy danej osoby. Jest to również wskazane ze względu na ubezpieczenie się administracji zakładu karnego od ewentualnych roszczeń w razie wypadku lub utraty zdrowa skazanego.

Kolejną kategorią osób, które mogą być zwolnione od omawianego obowiązku są uczniowie. W tym przypadku ustawodawca przewiduje małe możliwości w zatrudnieniu wszystkich skazanych. Pamiętać jednak należy o zapewnieniu pracy tym, którzy mają w programie nauczania przewidziane praktyki zawodowe lub w ogóle uczą się zawodu. Mówi o tym artykuł 67 §3 kkw i przyjęta główna funkcja wychowawcza pracy. Wskazane byłoby także zapewnienie zatrudnienia w wyuczonym zawodzie absolwentom szkół przywięziennych. Dałoby to możliwość zdobycia praktycznej wiedzy. Wydaje się, że główną grupą zwolnionych z obowiązku pracy mogą stanowić uczniowie gimnazjum lub szkoły podstawowej. Te osoby można jednak objąć w większym zakresie obowiązkiem prac porządkowych lub pomocniczych na terenie jednostki penitencjarnej.

Ostatnią  grupą są osoby zwolnione z „innych ważnych przyczyn” – art. 121 § 4 kkw. Są to przyczyny, które podlegają kwestii ocennej. Do przyczyn branych pod uwagę należy miedzy innymi: zagrożenie bezpieczeństwa ze strony skazanego; warunki osobiste lub stan psychiczny (gdy skazany jest w depresji); gdy ma do wykonania pewne ważne zadania, np. zdanie egzaminów; gdy skazanemu grozi niebezpieczeństw ze strony innych osadzonych. 5

Status prawny skazanego różni się na niekorzyść od statusu prawnego człowieka wolnego. Praca jest w zasadzie jedynym i akceptowanym społecznie środkiem zaspokajania potrzeb materialnych człowieka. Tym bardziej odnosi się to do przestępców, którzy w dużej części nawyk społecznie użytecznej pracy maja wykształcony w bardzo małym stopniu. Dotyczy to szczególnie więźniów młodocianych.

 O zwolnieniu skazanego z obowiązku pracy może zadecydować jedynie komisja penitencjarna.

Analizując różne powody zwolnienia, należy pamiętać o tym, że mogą one ulegać zmianom lub w ogóle przestać istnieć. Ważne jest by weryfikować sytuację skazanego i ewentualnie cofnąć podjęte decyzje. Biorąc pod uwagę również to, że świadczona praca podstawie skierowania musi być wynagradzana co najmniej na poziomie najniższego wynagrodzenia określanego na podstawie kodeksu pracy, na pewno nie można jej określać jako „niewolnicza”.6

Cel zatrudnienia nie jest wprost określony w kodeksie. Pośrednio wynika on z celu wykonywania kary określonej w art. 67 kkw. Zgodnie z tym art. oraz regulaminem praca jest jednym ze środków oddziaływania (takich jak np. nauczanie, zajęcia kulturalno – oświatowe, środki terapeutyczne, karanie i nagradzanie). Można stwierdzić, że obecnie celem zatrudnienia więźniów jest podobnie, jak w przypadku osób wolnych, zapewnienie źródła utrzymania im samym i ich rodzinom.

Omawiając ten temat, należy mieć na uwadze, że praca osób pozbawionych wolności charakteryzuje się niższą wydajnością niż praca ludzi na wolności. Większość osób przebywających w więzieniach to osoby bez żadnych kwalifikacji i nawyku do pracy. Są to osoby bardzo słabo wykształcone, nieprzystosowane społecznie, często uzależnione od alkoholu lub środków odurzających, z odchyleniami od normy psychicznej.


Bibliografia:

1. J.Zagórski, Praca skazanych podczas wykonywania kar pozbawienia i ograniczenia wolnościoraz w zamian za nieściągalną grzywnę (w świetle ustaleń Biura Rzecznika Praw Obywatelskich). Przegląd Więziennictwa Polskiego 2000 nr 27 s. 3.
2. T. Szymanowski i Z. Świda: Kodeks karny wykonawczy , Warszawa 1998, s. 294.
3. Z. Hołda i K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz …s. 285.
4. M. Petrikowski, op. cit, s. 82.
5. S. Pawela, Prawo karne wykonawcze, zarys wykładu, Zakamycze 2003. 6.Reguła wynikająca z art. 123 par. 1 kodeksu karnego wykonawczego.

пластика челюстиддвери входные клеопатралучшая стратегия 2018