Przemoc. Typy i kategorie zjawiska.

Przemoc jest zjawiskiem występującym coraz powszechniej. Każdego dnia znajdujemy doniesienia w mediach o krzywdach wyrządzonych ludziom przez inne jednostki, o maltretowaniu słabszych – dzieci, osób starszych o znęcaniu się nad najbliższymi. 

Wykorzystujemy przewagę, władzę, siłę do sprawiania cierpienia innym lub przeciwnie: demonstrujemy własna bezsilność i potrzebę czyjejś uwagi, sprawiając ból, poniżając, zmuszając do uległości czy szukania pomocy. Z przemocą mamy odczynienia wszędzie: w potocznej mowie, często w domach rodzinnych, na podwórkach, ulicach, stadionach, w tekstach młodzieżowych piosenek.

Przemoc jest najczęściej podejmowanym sposobem rozwiązywania konfliktów. W dzisiejszych czasach staje się codziennym doświadczeniem oraz jednym z pierwszoplanowych problemów przemocy w szkole, bójkach, napadach na nauczycieli i najmłodszych uczniów słyszy się  codziennie. Lecz również niebezpieczna i okrutna jest przemoc bezkrwawa. Mam tu na myśli psychiczne prześladowanie uczniów przez kolegów, wyszydzanie, gnębienie i szykowanie.

Niepokojące są również rozmiary tego zjawiska, fakt, że dramatycznie obniża się granica wieku osób, które są sprawcami narastających aktów przemocy, jak również to, że są nimi nie tylko dzieci ze środowisk trudnych czy zdemoralizowanych, lecz także dzieci z tzw. „dobrych domów”.

Często przemoc jest kierowana na osoby przypadkowe i nie wiąże ani z porachunkami osobistymi, ani rabunkowymi ani z zawodem osobistym. Żaden człowiek nie zasługuje na stosowanie wobec niego przemocy, która powoduje cierpienie, ból i poczucie upokorzenia.

         Czym właściwie jest przemoc?

Przemoc jest obecna w życiu i kulturze człowieka od zarania dziejów. Już w Starym Testamencie możemy wyodrębnić 76 sytuacji, w których miały miejsce akty przemocy (Bałandynowicz, 1997). Można by sądzić, że to dzięki niej ludzkość przetrwała aż po dzień dzisiejszy. Niestety, pomimo ogromnego postępu cywilizacyjnego, przemoc nadal towarzyszy człowiekowi i choć może nie przybrała na sile to z pewnością zmieniła swoją formę. Na pewno zaś, poprzez media stała się znanym problemem społecznym.
Światowa Organizacja zdrowia definiuje przemoc jako „celowe użycie siły fizycznej zagrażające lub rzeczywiste przeciwko sobie, komuś innemu lub przeciwko grupie lub społeczności, co powoduje lub jest prawdopodobne, że spowoduje zranienie, fizyczne uszkodzenie, śmierć, ból psychiczny, zaburzenia rozwoju lub deprywację”1. Przemoc zatem można uznać – wszelkie nieprzypadkowe akty godzące w osobistą wolność jednostki lub przyczyniające się do fizycznej, a także psychicznej szkody osoby, wykraczające poza społeczne zasady wzajemnej relacji 2.

     Przemoc można podzielić na trzy kategorie: przemoc skierowaną na siebie samego (autoagresja), przemoc interpersonalna oraz przemoc grupowa.

Autoagresja to działanie lub szereg działań mających na celu spowodowanie psychicznej albo fizycznej szkody, jest to agresja skierowana „do wewnątrz”. To pewne zaburzenie instynktu samozachowawczego, który wyraża się tendencją do samookaleczeń, samouszkodzeń zagrażających zdrowiu a nawet życiu. Osoba z różnych przyczyn atakuje samą siebie, powoduje to oprócz fizycznych obrażeń, również i pogłębienie obecnych już psychicznych problemów. Jest to zjawisko o złożonym charakterze. Samookaleczenie nie jest bowiem tylko samym okaleczeniem, lecz procesem, którego efektem są rany. Aby lepiej zrozumieć to zagadnienie należy poznać typy autoagresji. Wyróżnić można zatem autoagresję bezpośrednią (bicie, samookaleczenie, samooskarżanie) oraz pośrednią (jednostka wymusza, prowokuje i poddaje się agresji innych). Występuje także podział na werbalną i niewerbalną. Autoagresja werbalna polega na zaniżaniu swej samooceny, poprzez wmawianie sobie własnej małej wartości, częstą krytykę siebie i swojego zachowania. Autoagresja niewerbalna – samookaleczenie – to uszkodzenie ciała, które może mieć formę powierzchownych lub głębokich ran ciętych, wbijanie ostrych przedmiotów w ciało, połykanie ich, polewanie się kwasem, przypalanie, łamanie kości, uszkadzanie lub wycinanie fragmentów ciała, także narządów płciowych, powiek, gałek ocznych itp. Jest to agresja jawna.

Przemoc interpersonalna – dzieli się na dwie podkategorie:

  • przemoc wobec członka rodziny lub partnera, najczęściej ma miejsce w domu rodzinnym, stosowana wobec dziecka, partnera lub osób starszych;
    przemoc wobec osoby niespokrewnionej, najczęściej ma miejsce poza domem, należą tu
  • przypadkowe akty przemocy, gwałty lub przemoc seksualna wobec obcych, przemoc w szkołach, miejscach pracy, placówkach opiekuńczych, młodzieżowe akty przemoc 3.

Przemoc grupowa natomiast występuje wtedy, gdy jest stosowana przez ludzi, którzy są członkami grupy i jest nakierowana na członków innej grupy. Z taką przemocą mamy do czynienia np. podczas walk pseudokibiców lub osiedlowych gangów, które rywalizują o władzę na określonym terenie.

Formy przemocy.

Biorąc pod uwagę formy występowanie przemocy możemy wyróżnić przemoc psychiczną oraz przemoc fizyczną. Przemoc psychiczna dotyczy zachowań, które składają się na niewłaściwe postępowanie wobec dziecka, wyrządzające mu poważne (czasem nieodwracalne) szkody natury emocjonalnej. Psychiczne krzywdzenie jednostki jest najbardziej nieuchwytną, najbardziej zdradliwą formą przemocy. Trudno zmierzyć prawdziwe rozmiary psychicznego znęcania się czy też określić wszystkie tego typu zachowania. Nie pozostawiając śladów na ciele dziecka, kaleczy jego psychikę.  Przemoc psychiczna to zazwyczaj przemoc werbalna, która wywołuje emocjonalny ból lub cierpienie, co często wynika z poczucia poniżenia i zagrożenia.
W codziennym życiu spotyka się przemoc psychiczną stosowaną przez jednych ludzi w stosunku do innych. Wydaje się wręcz, że niektórzy ludzie posiadają większy ładunek tej energii psychicznej w porównaniu do pozostałych. Ci, którzy mają mniejszy ładunek ulegają, ponieważ pojawia się u nich lęk, poczucie winy lub inne stany psychiczne powodujące uległość 4.
Przemoc psychiczna (inaczej emocjonalna lub słowna) to również emocjonalny gwałt i szantaż, zadawanie dotkliwych, niewidocznych gołym okiem ran psychicznych poprzez poniżanie, zastraszanie, prześladowanie, narzucanie własnych racji i norm, cyniczne szydzenie, wyśmiewanie i kpienie, wymuszanie czegokolwiek by osiągnąć wyłącznie własne korzyści, a przede wszystkim by utrzymać stan strachu i poczucie bezsilności w ofierze.
Na  przemoc fizyczną składać się mogą takie pojedyncze zachowania jak: uderzenia, szarpania, potrącenia, podstawianie nogi, reakcje mimiczne, wykrzywianie się, przedrzeźnianie, posługiwanie się przedmiotami, rzucanie nimi, uderzanie, kłucie.Zachowanie te to tak zwana przemoc fizyczna bezpośrednia.
Spotyka się również tzw. przemoc fizyczną pośrednią, która mając na celu wyrządzenie szkody określonemu przedmiotowi, nie przybiera formy bezpośredniego ataku na tenże przedmiot.
Przykładem tego rodzaju zachowań agresywnych jest  przeszkadzanie w wykonywaniu czynności, dokuczanie, tupanie nogami, trzaskanie drzwiami, chowanie lub zamiana przedmiotów należących do określonej osoby, ich psucie lub przywłaszczenie 5.

 


Bibliografia:

1. Por., Światowy raport WHO na temat przemocy i zdrowia, Niebieska Linia 6/23/2002
2. Szostak S. , Tabaka A., Porozmawiajmy o agresji”, Kraków 2004 r
.
3. Pod.Red. Joanny Wawrzyniak, „Socjologiczne i psychopedagogiczne aspekty przemocy”.Wydawnictwo WSH-E w Łodzi.
4. Szostak S. Tabaka A. „Porozmawiajmy o agresji”,Kraków 2004 r.
5. Tarnowska – Jakubik U „Sytuacja szkolna dziecka jako przyczyna agresji”, „Opieka –Wychowanie- Terapia” nr 1-2. Warszawa 1990.

какой самый лучший блендерseo анализаторseo оптимизация сайта