Stres i radzenie sobie.

Pojęcie stresu stało się w ostatnich latach bardzo popularne. Sytuacje stresowe są obecnie nieodłącznym atrybutem życia człowieka, a pojęcie „stres” i „radzenie sobie” znalazło stałe miejsce w języku potocznym (Grygorczuk, 2008).

Zdaniem S. E. Hobfolla  (2006) „żyjemy w okresie historycznym zwanym przez socjologów Epoką Lęku, czy też Epoką Stresu” (s.19). Stres stał się terminem powszechnie stosowanym, lecz wciąż niejednoznacznym. Używa się go, mówiąc o niezwykłych, traumatycznych wydarzeniach, ale także w odniesieniu do sytuacji codziennego życia i związanych z nią doświadczeń.
Próba ujęcia problematyki stresu łączy przedstawicieli wielu różnych dyscyplin naukowych zajmujących się człowiekiem i jego środowiskiem, przede wszystkim: medycyny, socjologii jak i psychologii. W tej ostatniej grupie owa problematyka stanowi płaszczyznę spotkania zarówno teoretyków jak i praktyków.

Pomimo długiej historii psychologicznych badań nad pojęciem rozumienia stresu, jak i radzenia sobie z nim, nadal pozostało w tej dziedzinie wiele kontrowersji. Jak podaje Łosiak (2009), słowo „stres” pojawiło się w literaturze naukowej stosunkowo niedawno, bo w latach 40. ubiegłego wieku. Potwierdza to również Ogińska-Bulik oraz Juczyński (2010) zaznaczając, iż fenomen owego pojęcia stał się w ostatnich latach bardzo popularny. Z jednej strony jest to termin powszechnie stosowany, z drugiej zaś – wciąż niejednoznaczny.

Słowo stres dla większości ludzi oznacza zjawisko negatywne, nieprzyjemne, coś czego chcieliby uniknąć. Także dotychczasowe badania nad stresem w większości koncentrują się na jego negatywnych aspektach.
Podkreśla się rolę stresu jako czynnika wpływającego na pogorszenie sprawności i efektywności funkcjonowania w różnych sferach życia człowieka. Stres traktuje się także jako jeden z ważniejszych czynników prowadzących do zaburzeń w stanie zdrowia (Ogińska-Bulik, Juczyński, 2010).
Przełożenie definicji stresu z ujęcia czysto naukowego na codzienno-użytkowy przedstawiają Geisselhart oraz Hofmann-Burkart (2009) podkreślając, że „symptomy stresu we współczesnych czasach znane są prawie każdemu. Wszyscy bywają zestresowani, przeżywają stresującą sytuację lub też stresują się przez pewien okres czasu” (s. 6). Analogiczne ujęcie prezentuje Heszen-Niejodek (1998) potwierdzając, że słowo „stres od dawna przestało być terminem wyłącznie naukowym, przenikając do mowy potocznej.

Posługujemy się nim często dla określenia niektórych doświadczeń życiowych, a także własnych przeżyć, skarżąc się innym lub tłumacząc własne zachowanie” (s. 867).  W powszechnym odbiorze, pojęcie stresu uważane jest jako zjawisko szkodliwe.

Jana Strelau stres określił jako stan, w którym jednostka doświadcza silnych emocji negatywnych, takich jak: lęk, strach, wrogość czy agresja. Emocjom tym towarzyszą zmiany fizjologiczne i biochemicznie, które w sposób wyraźny przekraczają spoczynkowy poziom pobudzenia organizmu. Stan stresu spowodowany jest wystąpieniem dysproporcji pomiędzy stawianymi jednostce wymaganiami, a niemożnością poradzenia sobie z nimi. Niezależnie od płci, wieku, stanu cywilnego czy posiadanego przez jednostkę wykształcenia przyjmuje się istnienie obiektywnych, uniwersalnych stresorów, które u wszystkich normalnych jednostek wywołują stan stresu.Wymaganiami mogą być te wszystkie zdarzenia oraz okoliczności, które oceniane są przez daną osobę jako zagrożenie, niezależnie od oceny tych samych zdarzeń i okoliczności przez inne osoby (Heszen, Sęk, 2008).

Niezależnie od sposobu definiowania stresu, panuje opinia, że „człowiek doznaje go niemal permanentnie” (Strelau, 2006, s. 298). Okazuje się, że ludzie różnią się rodzajem podejmowanych w obliczu stresu zachowań zaradczych, jak i ich skutecznością.

Działania te definiuje się terminem radzenia sobie.Określenie „radzenia sobie” pojawiło się oficjalnie w literaturze w latach 60., zaś w roku 1967 zostało włączone do haseł uwzględnionych w Psychological Abstracts. Zainteresowanie aktywnością podejmowaną przez człowieka wobec sytuacji stresujących wywodzi się z psychoanalizy (Heszen, Sęk, 2007). Jak podaje literatura przedmiotu, myślenie psychoanalityczne ogniskowało się na obronnych formach tej aktywności, określanych potocznie jako mechanizmy obronne.

Według definicji Fhanéra (1996), mechanizmy obronne to „struktury psychiczne ego, których funkcją jest zażegnanie lękotwórczej groźby, skierowanej przeciw ego. Zostając uruchomione nieświadomie zniekształcają percepcję rzeczywistości, tak aby w niepomyślnej dla jednostki sytuacji możliwe stało się uniknięcie przykrych emocji, a tym samym uchronienie samooceny przed uszczerbkiem. Mechanizmy obronne usuwają lub osłabiają zagrożenie przy pomocy opracowania psychicznego” (s. 106).
Pomimo, iż jak podaje literatura, mechanizmy obronne pełnią rolę przystosowawczą, zazwyczaj stanowią zniekształcenie określonego zachowania. Mogą reprezentować mniej lub bardziej dojrzałe reakcje.

Dalsze poszukiwania specyficznych dla sytuacji stresowych indywidualnych uwarunkowań zachowania doprowadziły do wyartykułowania na przełomie lat 70. i 80. ubiegłego wieku pojęcia stylu radzenia sobie (Heszen, Sęk, 2008). Okazało się, iż zdecydowanie większe zainteresowanie badaczy budzi nie tyle problematyka stresu, co radzenie sobie z nim, ogólna dyspozycja, czyli wymieniony wyżej: styl radzenia. Dzięki procesom poznawczym człowiek zdaje sobie sprawę z zakłócenia równowagi adaptacyjnej i istniejących zagrożeń. Towarzyszące temu przeżycia emocjonalne pozwalają uzmysłowić sobie, że organizm pobudzony zostaje do aktywności w celu zmiany na lepsze sytuacji będącej potencjalnie źródłem stresu.
Ta właśnie adekwatna do sytuacji stresowej aktywność jednostki określa się mianem „radzenia sobie ze stresem” (Heszen, Sęk, 2007).  W tym przypadku radzenie sobie z nim jest rozumiane jako względnie stała, specyficzna dla jednostki tendencja, która wyznacza przebieg radzenia sobie ze stresem. Styl ma status zmiennej osobowościowej i jest charakterystycznym dla jednostki repertuarem strategii radzenia sobie z sytuacjami trudnymi. W procesie radzenia sobie uczestniczy tylko część spośród strategii pozostających w repertuarze jednostki. Ich dobór jest wyznaczany zarówno sytuacją, z jaką jednostka ma do czynienia, jak i właściwościami osobowości jednostki (Ogińska-Bulik, Juczyński, 2010).

Rozumienie radzenia sobie prezentowane m.in. przez Suzanne Miller, która jako pierwsza opracowała ujęcie stylów radzenia sobie, odwołuje się do nurtu psychologii poznawczej. Autorka wyróżniła dwa niezależne wymiary oparte na informacjach, tj. tendencję do poszukiwania informacji – ujmowaną jako wymiar wskazujący na styl konfrontacyjny oraz do unikania informacji wskazujący na styl unikowy. Tuż za nią, w literaturze przedmiotu zaczęto wyróżniać kolejne koncepcje i rodzaje stylów radzenia sobie ze stresem (Heszen-Niejodek, 1998, 2000; Wrześniewski, 1993). Zaznacza się przy tym, iż nie ma zgodności odnośnie tego, który z nich ma charakter uniwersalny. Dlatego też powstało wiele konkurencyjnych ujęć stylów aktywności zaradczych. Wszystkie jednak są zgodne co do tego, że stanowią one „działania poznawcze i behawioralne człowieka, zmierzające do poradzenia sobie w sytuacji, która wcześniej została oceniona jako zagrażająca” (Terelak, 2008, s. 307).

Dlatego też, sam styl reakcji bezpośrednio odnosi się do zachowania jednostki w obliczu stresującego wydarzenia.

Do najczęściej weryfikowanych empirycznie koncepcji stylów radzenia sobie ze stresem należy podział zaprezentowany przez N. S. Endlera i J. D. A. Parkera (1990), wywodzący się z poznawczej teorii stresu Lazurusa i Folkman w ujęciu transakcyjnym (Terelak, 2008). Samo pojęcie „styl” jest traktowane przez badaczy jako zbiór dyspozycji danej osoby. Autorzy, na podstawie empirycznych opracowań, zaproponowali trzy style radzenia sobie: „dwa pierwsze odpowiadają wymienionym przez Lazurusa i Folkman funkcjom radzenia sobie, tj. skoncentrowanym na zadaniu, jak i na emocjach. Natomiast trzeci styl to radzenie sobie ukierunkowane na unikanie, służące zredukowaniu efektów działania stresora” (Ogińska-Bulik, Juczyński, 2010, s. 54).

To, czy dana sytuacja zostanie uznana za jednostkę jako stresująca, zależy od wielu czynników: wcześniejszych doświadczeń, przekonań na temat własnej osoby oraz jej bezpośredniego otoczenia, umiejętności rozwiązywania problemów, zasobów materialnych i obecnej sytuacji życiowej. Określenie danego zjawiska jako okoliczności stresującej powoduje uruchomienie mechanizmów radzenia sobie ze stresem.Styl radzenia sobie ze stresem zdefiniować może zatem jako: względnie stałą tendencję do stosowania w różnych sytuacjach specyficznych dla jednostki sposobów radzenia sobie mających na celu usunięcie lub redukcję stanu stresu.Według K. Wrześniewskiego posłużenie się przez osobę daną strategią jest uzależnione od: stylu radzenia sobie charakterystycznego dla tej osoby, jej płci, wykształcenia, wieku i aktualnego stanu psychofizycznego, od rodzaju sytuacji stresowej, jak również od wielu składników osobowości (Strelau, Jaworowska, Wrześniewski, Szczepaniak, 2005).


BIBLIOGRAFIA:

Endler, N. S., Parker, J. D. A. (1990). Multidimensional assessment of coping: A criticalevaluation. Journal  of Personality and Social Psychology, 58(5), 844-954.
Fhanér, A. (1996). Słownik psychoanalizy. Gdańsk: GWP.
Geisselhart, R., Hofmann-Burkart, C. (2009). Stresologia: techniki zarządzania stresem. Warszawa: Flashbook.pl.Grygorczuk, A. (2008). Pojęcie stresu w medycynie i psychologii. Psychiatria, 5(3), 111-115.
Heszen-Niejodek, I. (1998). Stres psychologiczny. [W]: W. Szewczuk (red.), Encyklopedia psychologii (s. 867-872). Warszawa: Fundacja Innowacja.
Heszen-Niejodek, I. (2000). Stres i radzenie sobie – główne kontrowersje. [W]: I.Heszen-Niejodek, Z. Ratajczak (red.), Człowiek w sytuacji stresu. Problemy teoretyczne i metodologiczne (s. 12-43). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Heszen, I., Sęk, H., (2007). Psychologia zdrowia. Warszawa: PWN.Heszen, I., Sęk, H. (2008). Zdrowie i stres. W: J. Strelau, D. Doliński (red.),. Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 2 (s.682- 734). Gdańsk: GWP.
Hobfoll, S. E., (2006). Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu. Gdańsk: GWP.
Huber, L. (2010). Style adaptacyjne do sytuacji stresowych w różnych grupach wiekowych, a choroby cywilizacyjne XXI wieku. Problemy Higieny i Epidemiologii, Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu, 91(2): 268-275.
Łosiak, W. (2009). Stres i emocje w naszym życiu. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
Ogińska-Bulik, N. Juczyński, Z., (2010). Osobowość, stres a zdrowie. Warszawa: Difin.
Strelau, J., Jaworowska, A., Wrześniewski, K., Szczepaniak, P. (2005). Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
Strelau, J. (2006). Psychologia różnic indywidualnych. Warszawa: Wydawnictwo „Scholar”.
Terelak, J. F. (2008). Człowiek i stres: koncepcje, źródła, reakcje, radzenie sobie, modyfikatory. Warszawa – Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta.
Waszkiewicz, L., Bolanowski, W., Jasiak-Pałczyńska, W. (2004). Stres u lekarzy. Nowiny Lekarskie, Studium Medycyny Społecznej i Zdrowia Publicznego Akademii Medycznej we Wrocławiu, 73, 5, 376–380.Wrześniewski, K., (1993). Styl życia a zdrowie: Wzór zachowania A. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN.

лидов.рф кидаловоkazan barбюджетные видеокарты 2016